Kilka słów o wystawie
Wystawa „Zapis historii” powstała jako wyraz wdzięczności wobec osób, które przekazały Muzeum Historii Ubioru rodzinne pamiątki, ubiory, akcesoria, fotografie i dokumenty. Każdy dar jest gestem zaufania: powierzeniem przedmiotu, który przez lata należał do prywatnej przestrzeni domu, pamięci rodzinnej albo osobistej biografii. Trafiając do kolekcji, nie traci znaczenia, lecz zyskuje nowe miejsce, staje się częścią wspólnego dziedzictwa.
Nie mogliśmy pokazać wszystkich darów, które trafiły do naszych zbiorów. Kolekcja jest obszerniejsza niż możliwości ekspozycyjne w naszej siedzibie, dlatego prezentujemy wybrane obiekty. Ich wybór nie oznacza hierarchii ważności. Każdy przekazany przedmiot ma wartość: jako świadectwo czasu, rzemiosła, codzienności, gustu, statusu albo pamięci o osobach, które go używały. Pokazane eksponaty są reprezentacją większej całości, wielu historii zachowywanych w muzeum.
Tytułowy zapis można rozumieć na kilka sposobów. Jest nim historia utrwalona w przedmiotach: w kroju sukni, śladach noszenia, naprawach, przeróbkach, metkach, tkaninach i technikach wykonania. Jest nim także zapis historii społecznej, przemian obyczajów, sposobów świętowania, przeżywania codzienności. Wreszcie jest to zapis historii naszego muzeum, które rozwija się dzięki ludziom gotowym ocalić pozornie zwyczajne, a bezcenne dla rozumienia przeszłości rzeczy.
Wystawa pokazuje również pracę, która zwykle pozostaje niewidoczna. Przyjęcie daru nie kończy się na umieszczeniu go w magazynie. Każdy obiekt wymaga rozpoznania, opisania, sfotografowania, zabezpieczenia i wpisania w szerszy kontekst. Czasem trzeba odtworzyć jego pochodzenie, określić czas powstania, odnaleźć analogie albo udokumentować późniejsze przeróbki. To uważna praca, bez której przedmiot pozostaje tylko rzeczą.
„Zapis historii” jest więc nie tylko zwykłą prezentacją darów, lecz przede wszystkim opowieścią o odpowiedzialności. Dzięki darczyńcom możemy zachować fragmenty prywatnej historii i włączyć je do szerszej opowieści o ubiorze, społeczeństwie i pamięci. To podziękowanie za zaufanie oraz przypomnienie, że historia często pozostaje w tkaninie, ściegu, fotografii, pudełku z pamiątkami, i co najważniejsze, w decyzji, by ich nie wyrzucić.
Kurator: Anna Moryto
Organizacja i produkcja: Anna Moryto, dr Piotr Szaradowski
Obiekty prezentowane na wystawie pochodzą ze zbiorów Muzeum Historii Ubioru
Muzeum i jego misja
Muzeum Historii Ubioru jest niezależną instytucją kultury działającą w Poznaniu od 2019 roku. Pierwszym krokiem do jego powstania była nieformalna kolekcja XIXgallery, tworzona przez lata z potrzeby zachowania, badania i prezentowania dawnych ubrań. Z czasem prywatna inicjatywa przekształciła się w formalne muzeum zarejestrowane w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Misją muzeum jest ochrona, badanie i upowszechnianie dziedzictwa związanego z ubiorem. Oznacza to zarówno gromadzenie i zabezpieczanie obiektów, jak i ich rzetelne opracowywanie, interpretowanie oraz udostępnianie publiczności. Interesuje nas nie tylko to, jak ubiór wyglądał, ale również to, z czego został wykonany, jak był konstruowany, noszony, przerabiany, naprawiany i przechowywany.
Podstawą działalności muzeum jest kolekcja budowana od kilkudziesięciu lat. Tworzą ją zakupy oraz dary przekazywane wraz z historiami właścicieli i właścicielek. W zbiorach znajdują się ubiory damskie, męskie i dziecięce, obuwie, akcesoria, tekstylia, narzędzia krawieckie i hafciarskie, czasopisma, fotografie, ryciny, dokumenty rodzinne oraz literatura. Szczególne znaczenie mają obiekty zachowane wraz z informacją o pochodzeniu.
Muzeum prowadzi działalność wystawienniczą w swojej siedzibie w Poznaniu oraz poza nią. Wystawy organizowane w muzeum mają charakter autorskich opowieści kuratorskich, poświęconych wybranym zagadnieniom historii ubioru: bieliźnie, detalowi, ubiorom ślubnym i żałobnym, przemianom sylwetki, relacji między modą a ciałem czy codziennym praktykom związanym z odzieżą. Kameralna przestrzeń pozwala na bliski kontakt z obiektem i skupienie się na szczegółach.
Równocześnie kolekcja muzeum jest prezentowana w instytucjach kultury w całej Polsce. Wystawy poza siedzibą pozwalają pokazywać zbiory w nowych kontekstach, współpracować z muzeami i środowiskami lokalnymi oraz docierać do odbiorców, którzy nie zawsze mogą odwiedzić Poznań. Dzięki temu misja muzeum wykracza poza jedną przestrzeń ekspozycyjną.
Muzeum Historii Ubioru traktuje ubiór jako pełnoprawne źródło historyczne: kruche, wymagające uważności, lecz niezwykle wymowne. Naszym zadaniem jest odczytać ten zapis, zabezpieczyć go i przekazać dalej, z szacunkiem dla przedmiotów, ludzi i historii, które w nich pozostały.
Pracownia ubioru historycznego
Pracownia ubioru historycznego jest ważną częścią działalności Muzeum. Jej początki sięgają pracowni „Stroje z Pasją”, założonej przez Annę Moryto z fascynacji dawnym ubiorem, jego konstrukcją, technikami wykonania i materialnym śladem przeszłości.
Dziś pracownia funkcjonuje przy Muzeum, łącząc doświadczenie rekonstruktorskie z działalnością badawczą, edukacyjną i wystawienniczą. To miejsce, w którym historia ubioru przestaje być wyłącznie przedmiotem opisu, a staje się praktyką. Dawne kroje, proporcje sylwetki, sposoby modelowania tkaniny, techniki szycia oraz wykańczania odzieży są tu analizowane, odtwarzane i sprawdzane w bezpośrednim kontakcie z materiałem. Praca nad rekonstrukcją wymaga nie tylko umiejętności krawieckich, lecz także cierpliwej lektury źródeł: zachowanych obiektów, wykrojów, rycin, fotografii, opisów i dawnych podręczników.
Pracownia pozwala lepiej rozumieć zabytkowe ubiory znajdujące się w kolekcji Muzeum. Rekonstrukcja nie jest tylko dekoracyjnym dodatkiem, lecz narzędziem poznania. Umożliwia sprawdzenie, jak dana forma była konstruowana, jak układała się na ciele, jakie ograniczenia narzucała użytkownikowi i jakiego rodzaju wiedzy technicznej wymagało jej wykonanie. Dzięki temu ubiór można interpretować nie tylko jako obiekt estetyczny, lecz także jako rezultat pracy, technologii, rzemiosła i społecznych wyobrażeń o ciele.
Działalność pracowni ma również wymiar edukacyjny. Rekonstrukcje wykorzystywane są podczas wystaw, pokazów, warsztatów i wydarzeń popularyzujących wiedzę o historii ubioru. Pozwalają przybliżyć odbiorcom te aspekty dawnej odzieży, których nie zawsze można doświadczyć, oglądając oryginalny, delikatny zabytek: ciężar tkaniny, sposób zapinania, warstwowość, konstrukcję czy relację między ubiorem a ruchem.
Pracownia ubioru historycznego dopełnia misję Muzeum. Chroni pamięć o dawnym rzemiośle, rozwija wiedzę o technikach wykonania odzieży i pokazuje, że historia ubioru jest dziedziną, w której badanie, doświadczenie i cierpliwa, żmudna praca rąk pozostają ze sobą nierozerwalnie związane.
Młode talenty
Prezentowana tutaj rekonstrukcja stroju kąpielowego składa się z kilku elementów: bielizny noszonej pod kostiumem, części wierzchniej oraz czepka. Bielizna ma formę zbliżoną do kombinezonu: górna i dolna część są połączone na wysokości talii, a pantalony posiadają charakterystyczne rozwiązania konstrukcyjne, w tym pęknięcie w tylnym szwie siedzeniowym. Została uszyta z cienkiej granatowej bawełny, z zastosowaniem szwów bieliźnianych i francuskich. Jej dekorację stanowią subtelne marszczenia oraz zakładki przy nogawkach.
Część wierzchnia również została wykonana z granatowej tkaniny bawełnianej. Stójkę i mankiety usztywniono lnianym sztywnikiem, a całość wykończono z dużą dbałością o detale. Rękawy są marszczone przy główkach i mankietach, przód został przymarszczony do karczku, a talia podkreślona paskiem. Tył zapinany jest na guziki obciągnięte tą samą tkaniną. Dziurki w stójce i na plecach obszyto ręcznie granatową muliną. Kostium pozbawiony jest haftów i aplikacji; jego ozdobność wynika z konstrukcji, zakładek i starannego opracowania tkaniny.
Dopełnieniem stroju jest bawełniany czepek kąpielowy, wykończony tunelem z gumką, dzięki któremu przylega do głowy. Także ten element pokazuje, że ubiór kąpielowy około 1900 roku łączył funkcję rekreacyjną z troską o obyczaj, sylwetkę i wygląd.
Punktem wyjścia do stworzenia rekonstrukcji stroju kąpielowego była fotografia przedstawiająca strój kąpielowy Heleny Modrzejewskiej z 1900 roku, znajdująca się w zbiorach Muzeum Teatralnego w Warszawie. Rekonstrukcja nie jest jedynie próbą odtworzenia dawnej formy ubioru, lecz także ćwiczeniem z zakresu historycznych technik krawieckich. Wykonanie kostiumu wymagało analizy proporcji, wyskalowania formy na podstawie fotografii oraz zastosowania rozwiązań właściwych dla krawiectwa przełomu XIX i XX wieku.
Prezentowana rekonstrukcja ubioru kąpielowego została wykonana przez Joannę Koczur na konkurs „Wilanów dla młodych talentów”, organizowany przez Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Autorka otrzymała za tę pracę wyróżnienie, a informacje o rekonstrukcji zostały opublikowane w książce “Ubiory rekreacyjne i sportowe od XVII wieku do lat trzydziestych XX wieku”, wydanej przez Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie w 2022 roku.
Rekonstrukcja została przekazana Muzeum Historii Ubioru jako dar Joanny Koczur.
W kolekcji muzeum stanowi przykład współczesnej pracy rekonstruktorskiej opartej na źródle ikonograficznym, wiedzy technologicznej i praktycznym doświadczeniu krawieckim.
