Zapraszamy Państwa do zwiedzenia wystawy, która opowiada o ubraniach jako o złożonym procesie powstawania, produkcji i obecności w naszym codziennym życiu. Ekspozycja pokazuje, jak różnorodne są sposoby, którymi odzież trafia do naszych rąk – od szycia domowego, przez pracownie rzemieślnicze, aż po profesjonalną produkcję w dużych zakładach i renomowanych firmach odzieżowych.
Ubrania widziane w kontekście ich powstawania odsłaniają przed nami świat decyzji – technicznych, estetycznych, ekonomicznych i etycznych. Obejmuje zarówno egzemplarze wykonane ręcznie, w pojedynczych sztukach lub krótkich seriach, jak i te powstające masowo.
Zamysłem wystawy jest ukazanie, że ubrania nie są wyłącznie sprawą gustu czy stylu. Dotykają nas wszystkich – są codzienną potrzebą, ale również wyborem, który niesie określone skutki. Ekspozycja zachęca do refleksji nad tym, jak decyzje związane z ubiorem wiążą się z odpowiedzialnością: społeczną, środowiskową i ekonomiczną.
W przestrzeni wystawy znajdą Państwo zarówno stroje stworzone przez anonimowych twórców i rzemieślników, jak i projekty najwybitniejszych nazwisk współczesnej mody. Ich obecność ma na celu nie tyle podkreślenie splendoru nazwisk, co ukazanie różnorodności podejść do tworzenia odzieży – od konceptualnych wizji po funkcjonalne rozwiązania.
Wystawa zaprasza nie tylko do oglądania, ale także do refleksji: skąd bierze się nasza odzież i co mówi o nas samych? Jaką rolę pełni w społeczeństwie? Czy sposób, w jaki powstaje, może stać się źródłem odpowiedzialności i troski o przyszłość?
Kurator: dr Piotr Szaradowski
Organizacja i produkcja: Anna Moryto
Obiekty prezentowane na wystawie pochodzą ze zbiorów Muzeum Historii Ubioru oraz Kolekcji Muzealne Mody.
Wystawa została dofinansowana z budżetu miasta Poznania
Sala 2
Od igły do maszyny
Do czasu wynalezienia i upowszechnienia maszyny do szycia w drugiej połowie XIX wieku wszystkie ubrania były szyte ręcznie – niezależnie od tego, dla kogo były przeznaczone i jaką funkcję miały pełnić. Nie oznaczało to jednak równości w dostępie do jakości czy staranności wykonania. Wręcz przeciwnie – sposób i miejsce powstawania ubioru były wyraźnie związane z pozycją społeczną, statusem materialnym oraz dostępem do umiejętności krawieckich. Ubranie było nie tylko ochroną ciała, ale także informacją o przynależności klasowej.
Indywidualizacja stroju, wynikająca z szycia ręcznego – zarówno domowego, jak również wykonywanego w małych, lokalnych pracowniach – przetrwała mimo masowego rozwoju przemysłu odzieżowego. Nawet dziś, w dobie dostępności gotowej konfekcji, ręczne wykonanie ubioru uznaje się za coś wyjątkowego: luksusowego, bardziej osobistego, a często również trwalszego.
Współcześnie szycie ręczne łączy się z prestiżem i troską o detale. Może być jednak także formą świadomego wyboru – powrotu do rzemiosła, manifestu przeciwko jednorodności ubrań produkowanych na skalę przemysłową. W przeszłości natomiast było często koniecznością, wynikającą z braku środków na zakup gotowego, modnego stroju. Umiejętność szycia była powszechną kompetencją wśród kobiet różnych klas społecznych.
W tej sali prezentujemy różne oblicza tworzenia ubiorów w pojedynczych egzemplarzach lub w niewielkich liczbach. Niektóre z nich mają charakter wybitnie ekskluzywny – zwłaszcza gdy powstały w renomowanych pracowniach krawieckich, spod rąk doświadczonych mistrzyń i mistrzów, w oparciu o indywidualne zamówienia i miary.
Obok nich znajdują się ubiory tworzone samodzielnie – na podstawie wykrojów publikowanych w popularnych magazynach, takich jak Burda, Moderna czy Przyjaciółka. Dzięki nim możliwe było – i nadal jest – odwzorowanie modnych fasonów we własnym zakresie.
Warto jednak pamiętać, że szycie domowe nie musi podążać za modą. Może być także formą świadomego sprzeciwu wobec rynkowej oferty, próbą tworzenia garderoby na własnych zasadach: wygodniejszej, bardziej funkcjonalnej lub po prostu bliższej charakterowi noszącego. W ten sposób ubiór staje się nie tylko wyrobem użytkowym, ale również osobistym komunikatem.
Sala 3
Od manufaktury do fabryki
Sprzedaż gotowych ubrań, oferowanych bez wcześniejszego zamówienia, pojawiła się już w XVIII wieku, jednak miała ograniczony zasięg. Prawdziwy przełom przyniosło dopiero wynalezienie maszyny do szycia i jej upowszechnienie w drugiej połowie XIX wieku. Mimo technicznego postępu konfekcja nie od razu zdobyła zaufanie odbiorców – przez długi czas gotowe do noszenia ubrania postrzegano jako wyroby gorszej jakości, szyte z tańszych materiałów.
Zmiany w zakresie produkcji, handlu i organizacji życia miejskiego, a także wzrost liczby pracujących kobiet, wpłynęły na poprawę konfekcji. Ważną rolę odegrały tu domy towarowe. Dążąc do przyciągnięcia zamożniejszej klienteli, dbały o jakość wykonania, różnorodność fasonów i atrakcyjną prezentację towaru – np. na manekinach lub w witrynach sklepowych.
Druga połowa XX wieku przyniosła dalsze przyspieszenie tempa życia i wzmocniła tendencję do sięgania po odzież gotową. Konfekcja zaczęła wypierać krawiectwo miarowe – nie tylko z powodów ekonomicznych, ale także praktycznych. Szybszy dostęp, przystępniejsze ceny i rosnący wybór modeli sprawiły, że gotowe ubrania zaczęły dominować w codziennej garderobie.
W tej sali prezentujemy różne oblicza konfekcji – od starannie zaprojektowanej i wykonanej odzieży pochodzącej z renomowanych domów mody, po masowe produkty popularnych „sieciówek”. W obu przypadkach mamy do czynienia z ubiorem „gotowym do noszenia”, jednak ich jakość, konstrukcja i wykończenie znacząco się różnią.
Szczególną uwagę poświęcamy systemowi rozmiarów, który jest nieodłącznym elementem odzieży seryjnej. Opracowanie siatki rozmiarowej wymaga złożonego procesu stopniowania formy bazowej. Współcześnie rozpiętość rozmiarowa oferowana przez firmy odzieżowe zależy jednak nie tylko od wiedzy konstrukcyjnej, lecz także – a nierzadko przede wszystkim – od założeń ekonomicznych. Ograniczenie dostępnych rozmiarów pozwala bowiem obniżać koszty produkcji i magazynowania.
Jednocześnie temat ten staje się przedmiotem społecznej debaty. Krytykowana jest nie tylko skąpa „rozmiarówka” w wielu sklepach, ale i sposób prezentowania odzieży na manekinach – najczęściej o nierealistycznie szczupłych proporcjach. Ten wizualny standard bywa odbierany jako presja wywierana na konsumentów i konsumentki, sugerująca, że tylko określony typ sylwetki jest „właściwy” lub akceptowany w modzie.
Szybciej, więcej, taniej ...
Reagowanie na zmieniające się trendy i wprowadzanie nowych modeli ubrań wraz z początkiem sezonu nie jest dla świata mody zjawiskiem nowym. Jednak przemiany polityczne i gospodarcze końca XX wieku – takie jak nowa faza globalizacji po zakończeniu zimnej wojny czy dominacja neoliberalnej polityki ekonomicznej od lat 80. – doprowadziły do powstania zupełnie nowego modelu produkcji i sprzedaży odzieży.
Jak bardzo zmienił się rynek, pokazują losy marek takich jak Zara czy H&M. Przez dekady działały lokalnie i na niewielką skalę, by na początku XXI wieku przekształcić się w globalnych gigantów. Nowe kolekcje zaczęły pojawiać się w sklepach co kilka tygodni, a tanie ubrania przyciągały miliony klientów. Ten model – nazwany „fast fashion” – miał jednak swoją ukrytą cenę.
Ceną tą była drastycznie obniżona jakość materiałów i wykonania oraz realia produkcji zlecanej w krajach Azji Południowo-Wschodniej, często w warunkach będących współczesną formą niewolnictwa. Szybko praktyki te przejęły również inne firmy, niezależnie od skali działalności.
Tragiczne konsekwencje tego systemu obnażyła katastrofa w Rana Plaza w Bangladeszu w 2013 roku. W wyniku zaniedbań wynikających m.in. z ekstremalnej presji na obniżanie kosztów zawalił się cały budynek, grzebiąc pod gruzami ponad 1100 pracowników, głównie kobiet. Kolejnych 2500 osób zostało trwale okaleczonych i w wielu przypadkach niezdolnych do pracy, czy samodzielnej egzystencji.
Od tamtej pory świadomość tego, jak działa przemysł szybkiej mody, systematycznie rośnie. Konsumenci, projektanci i aktywiści zaczęli stawiać pytania o etykę, zrównoważenie, a przede wszystkim o odpowiedzialność marek odzieżowych.
Warto jednak zauważyć, że problem nadprodukcji i maksymalizacji zysków nie ogranicza się wyłącznie do firm segmentu „fast fashion”. W ostatnich latach ujawniono również liczne przypadki nieetycznych praktyk w produkcji odzieży luksusowej – tej, która z założenia miała oferować jakość, trwałość i wartości wyższe niż tylko szybki zysk.

