24 kwietnia 2013 roku doszło do największej tragedii w historii przemysłu odzieżowego.
Rana Plaza była ośmiopiętrowym budynkiem w miejscowości Savar, na obrzeżach Dhaki – stolicy Bangladeszu. Rankiem feralnego dnia runął cały budynek, w wyniku czego zginęły 1 134 osoby, a ponad 2 500 zostało rannych¹. Była to najpoważniejsza katastrofa w historii przemysłu odzieżowego i jedna z największych katastrof budowlanych w naszych czasach.
W budynku działało pięć fabryk odzieżowych, zatrudniających łącznie ponad 3 100 pracowników, głównie kobiet². Produkowano tam ubrania dla globalnych marek, takich jak Benetton, Zara, Mango, Walmart, Joe Fresh, Primark³. Na niższych kondygnacjach znajdowały się również sklepy i bank, które zamknięto dzień wcześniej z powodu widocznych pęknięć w ścianach. Mimo to właściciele fabryk nakazali pracownikom powrót do pracy. Budynek runął o godz. 8:57 rano, zaledwie chwilę po rozpoczęciu pracy⁴.
Przyczyny katastrofy:
- Budynek powstał nielegalnie na terenie osuszonego stawu, bez odpowiedniego fundamentowania⁵.
- Zatwierdzony pierwotnie jako czterokondygnacyjny obiekt biurowy, został nadbudowany o kolejne cztery piętra⁶.
- Konstrukcja nie była przystosowana do udźwignięcia ciężkich maszyn przemysłowych ani do wibracji przez nie generowanych⁷.
Akcja ratunkowa trwała 19 dni. Ratownicy – głównie ochotnicy i lokalni mieszkańcy – z narażeniem życia usuwali gruzy i wydobywali ciała. Ostateczny bilans: 1 134 ofiar śmiertelnych, około 2 515 osób rannych lub okaleczonych, setki osób trwale niezdolnych do pracy⁸.
Właściciel kompleksu, Mohammad Sohel Rana, został aresztowany. Łącznie 41 osób postawiono w stan oskarżenia, z czego 38 usłyszało zarzut morderstwa. Do dziś (2025) część postępowań nadal się toczy⁹.
W reakcji na katastrofę podpisano „Bangladesh Accord on Fire and Building Safety” – wiążące porozumienie między producentami, związkami zawodowymi i międzynarodowymi markami¹⁰. Porozumienie objęło ponad 2 000 fabryk, z których wiele zostało poddanych modernizacji. Wdrożono obowiązkowe kontrole, programy szkoleń i publiczne raportowanie nieprawidłowości¹¹.
Katastrofa Rana Plaza stała się punktem zwrotnym w debacie o etyce produkcji odzieży. Zmusiła opinię publiczną i konsumentów na całym świecie do refleksji nad prawdziwym kosztem taniej i szybkiej mody.
Przypisy:
- Rana Plaza collapse, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Rana_Plaza_collapse [dostęp: 1.07.2025].
- International Labour Organization, Rana Plaza: Ten Years After, 2023, https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/news/WCMS_875251/lang–en/index.htm [dostęp: 1.07.2025].
- Clean Clothes Campaign, List of Brands Associated with Rana Plaza, 2013, https://cleanclothes.org/news/2013/04/26/rana-plaza-brands [dostęp: 1.07.2025].
- BBC News, Bangladesh building collapse kills hundreds, 24 kwietnia 2013, https://www.bbc.com/news/world-asia-22276176 [dostęp: 1.07.2025].
- D. Yardley, Owner Faces Charges in Bangladesh Building Collapse, The New York Times, 24 kwietnia 2013, https://www.nytimes.com/2013/04/25/world/asia/bangladesh-building-collapse.html [dostęp: 1.07.2025].
- Deutsche Welle, Rana Plaza collapse was avoidable, 24 kwietnia 2015, https://www.dw.com/en/rana-plaza-collapse-was-avoidable/a-18405635 [dostęp: 1.07.2025].
- International Labour Organization – Bangladesh Office, Building and Fire Safety in the Ready-Made Garment Sector, 2014, https://www.ilo.org/dhaka/Whatwedo/Projects/WCMS_226537/lang–en/index.htm [dostęp: 1.07.2025].
- Bangladesh Ministry of Labour and Employment, Rana Plaza Victim List, archiwum strony: https://rana-plaza.org [dostęp: 1.07.2025].
- K. Hammadi, Rana Plaza five years on: safety of workers still in question, The Guardian, 23 kwietnia 2018, https://www.theguardian.com/world/2018/apr/23/rana-plaza-factory-collapse-five-years-on-bangladesh [dostęp: 1.07.2025].
- Accord on Fire and Building Safety in Bangladesh, About the Accord, https://bangladeshaccord.org [dostęp: 1.07.2025].
- Accord Foundation, Accord 5-Year Review Report, 2018, https://bangladeshaccord.org/wp-content/uploads/2018/05/Accord-5-Year-Review.pdf [dostęp: 1.07.2025].
